در این مطلب از سایت کیوان فراز به بررسی ضوابط آسانسور آتش نشان در پنج مبحث از مقررات ملی ساختمان ایران می پردازیم ؛ در ادامه هر کدام از الزامات را با شماره‌ی بند و منبع بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
۱. مبحث سوم — حفاظت ساختمان در مقابل حریق (ویرایش سوم، ۱۳۹۴)
بند ۶-۱۰-۳ — «آسانسور دسترسی آتش‌نشانی» (بند اصلی و مرجع)
- الزام کلی: برای ساختمان‌های با ارتفاع بیش از ۴۰ متر از تراز متوسط زمین باید حداقل دو آسانسور مناسب برای دسترسی نیروهای آتش‌نشانی فراهم شود.
- این آسانسورها باید علاوه بر «شرایط محافظت آسانسورها در برابر آتش» در سایر فصول مبحث سوم، ۹ شرط زیر را داشته باشند:
- هر آسانسور دسترسی آتش‌نشانی به‌طور مستقل در یک شفت محافظت‌شده قرار گیرد؛
- به تمام طبقات دسترسی داشته باشد؛
- به یک لابی باز شود: لابی با مقاومت حداقل ۱ ساعت در برابر آتش، درب آن حداقل ۴۵ دقیقه، دسترسی مستقیم به شفت محافظت‌شده‌ی یکی از پلکان‌های خروج، مساحت لابی حداقل ۱۴ متر مربع و عرض حداقل ۲/۴۵ متر؛
- ظرفیت حداقل ۱۳ نفر (۱۰۰۰ کیلوگرم) و حداقل یکی از آن‌ها دارای قابلیت حمل برانکارد مطابق مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان باشد؛
- دارای کلید آتش‌نشان باشد؛ دارای برق اضطراری باشد برای تامین برق : ۱) تأسیسات آسانسور، ۲) روشنایی شفت، ۳) تأسیسات خنک‌کننده و تهویه‌ی اتاق تأسیسات، ۴) تأسیسات کنترل خنک‌کننده آسانسور؛
- کابل‌ها و سیم‌های خارج از شفت و اتاق آسانسور (برق عادی و اضطراری، کنترل، سیگنال، ارتباطات، روشنایی، گرمایش، هواسازی، تهویه و کشف حریق) یا در ساختاری با حداقل ۹۰ دقیقه مقاومت آتش محافظت شوند یا خود حداقل ۹۰ دقیقه مقاومت داشته باشند؛
- عدم نفوذ آب از اسپرینکلر سایر فضاها یا سایر دلایل به فضای شفت، با روش‌های مناسب تأمین شود؛
- تمام ارتفاع شفت در زمان عملیات امداد و نجات حداقل ۱۱ لوکس روشنایی داشته باشد؛
- سایر الزامات آسانسورها (طبق مبحث ۱۵) رعایت شود.
بند ۶-۹-۳ و ۱-۶-۹-۳ — «راهکار تنظیم فشار برای محافظت شفت آسانسور در برابر دود»
- طبق استثنای شماره‌ی ۴ بند لابی آسانسور (بند ۱-۱۰-۶-۸-۳)، می‌توان به‌جای لابی از فشار مثبت در شفت استفاده کرد؛ فشار چاه باید بین ۲۵ تا ۶۷ پاسکال باشد.
- هوای ورودی از بیرون ساختمان و از محل تمیز، با حداقل ۶/۰ متر فاصله از هر سیستم خروج هوا.
- داکت هوای فشار مثبت و کانال‌های سیستم تنظیم فشار باید با درجه‌ای حداقل برابر مقاومت آتش شفت محافظت شوند؛ فن هر شفت مجزا باشد و به کاشف دود مجهز باشد (خاموشی خودکار در صورت ورود دود به سیستم).
- ظرفیت فن: یا حداقل ۰/۴۸ مترمکعب بر ثانیه (۱۰۰۰ CFM) برای هر درِ چاه آسانسور، یا طراحی مهندسی تأییدشده توسط مرجع قانونی.
- ۱-۶-۹-۳: فعال‌سازی سیستم فشار مثبت با فعال شدن سیستم اعلام حریق ساختمان یا کاشف‌های دود لابی آسانسور.
بند ۶-۸-۳ و ۱-۱۰-۶-۸-۳ — «دوربند شفت‌ها» و «لابی آسانسور»
- ۴-۶-۸-۳: دوربند شفت در ساختمان‌های ۴ طبقه یا بیشتر، غیرقابل‌سوختن با مقاومت آتش حداقل ۲ ساعت؛ در ساختمان‌های کمتر از ۴ طبقه حداقل ۱ ساعت.
- ۱-۱۰-۶-۸-۳ (لابی آسانسور): هر آسانسوری که به کریدور با درجه‌بندی مقاومت آتش باز می‌شود باید لابی داشته باشد؛ جداسازی با دیوار جداکننده‌ی آتش و بازشوهای محافظت‌شده، و داشتن حداقل یک راه خروج.
- تبصره‌های ۱ تا ۶: ازجمله تبصره‌ی ۱ (طبقه‌ی همکف خیابان با شبکه‌بارنده‌ی خودکار، لابی لازم ندارد)، تبصره‌ی ۳ (ساختمان‌های غیر از گروه د-۳ و غیر بلندمرتبه با اسپرینکلر کامل)، تبصره‌ی ۴ (شفت با فشار مثبت، لابی لازم ندارد — همین تبصره، پایه‌ی بند ۶-۹-۳ است) و تبصره‌ی ۶ (مربوط به مسکونی با ارتفاع حداکثر ۲۳ متر و بار تصرف کمتر از ۴۰ نفر در طبقه).
بند ۴-۴-۱۰-۳ — «نیروی برق اضطراری»
- بند ۱: روشنایی اضطراری برای مکان‌های بحرانی شامل آسانسور دسترسی آتش‌نشانی، کابین آسانسورها، پلکان‌ها و مسیرهای خروج، اتاق مرکز فرماندهی آتش، اتاق ژنراتور و پمپ‌های آتش‌نشانی.
- بند ۸: برق اضطراری باید برای آسانسور دسترسی آتش‌نشانی یا حداقل یک آسانسور با دسترسی به تمام طبقات، به‌همراه برق‌رسانی محافظت‌شده‌ی قابل انتقال به هر آسانسور دیگر تأمین شود.
- ۱-۴-۴-۱۰-۳ (اتاق ژنراتور): اتاق ژنراتور در اتاقی جدا با دیوار و سقف مانع حریق با درجه‌ی ۲ ساعت مقاومت آتش.
بند ۶-۲-۶-۳ — «آسانسور، پله‌ی برقی و پیاده‌روهای متحرک» (راه خروج)
- آسانسورها جزء راه خروج الزامی محسوب نمی‌شوند؛ نصب تابلوی «در هنگام آتش‌سوزی از پلکان خروج استفاده نمایید و از آسانسورها استفاده نشود» در مجاورت آسانسورها الزامی است.
- در حریق، آسانسورها باید به طبقه‌ی از پیش تعیین‌شده (معمولاً همکف) فراخوان و در اختیار مأموران آتش‌نشانی قرار گیرند؛ آسانسورهای مرتبط با راه خروج قابل‌دسترس می‌توانند برای نجات معلولین استفاده شوند.
- آسانسور نباید با پلکان خروج در یک شفت مشترک قرار گیرد؛ مصالح تزئینی و کفپوش کابین باید غیرقابل‌اشتعال باشند.
۲. مبحث پانزدهم — آسانسورها و پلکان برقی (ویرایش ۱۳۹۲)
بند ۱-۲-۱۵ — الزامات اولیه‌ی انتخاب آسانسور
- ۴-۱-۲-۱۵: در ساختمان‌های با طول مسیر حرکت بیش از ۲۱ متر از کف ورودی اصلی، حداقل یک آسانسور برانکاردبر با علامت مخصوص قابل‌رؤیت و سرویس‌دهی به کلیه طبقات الزامی است. ← این بند، معیار اندازه‌ی «حداقل یکی دارای قابلیت حمل برانکارد» در بند ۶-۱۰-۳ مبحث ۳ را عملیاتی میکند.
- ۱۰-۱-۲-۱۵ (الزامات آسانسور برانکاردبر): حداقل ابعاد کابین ۲۱۰۰×۱۱۰۰ میلی‌متر؛ حداقل عرض بازشو ۹۰۰ میلی‌متر؛ سیستم تراز طبقه‌ی مجدد؛ دکمه‌ی بازماندن درِ کابین بیشتر از زمان عادی.
- ۱۱-۱-۲-۱۵ (آسانسور تخت‌بر ): کابین حداقل ۲۴۰۰×۱۴۰۰، بازشو ۱۳۰۰×۲۱۰۰، کنترل سرعت ولتاژ/فرکانس متغیر، کلید ویژه‌ی کاربران آموزش‌دیده، و برق اضطراری برای هدایت آسانسور به نزدیک‌ترین طبقه هنگام قطع برق.
- ۳-۱-۲-۱۵: ساختمان‌های ۸ طبقه یا مسیر حرکت ۲۸ متر و بیشتر: حداقل دو دستگاه آسانسور (برای تأمین «حداقل دو آسانسور» بند ۶-۱۰-۳ مبحث ۳).
بند ۶-۷-۲-۱۵ — حسگرهای اعلام حریق و کلید آتش‌نشان
- در صورت الزام به سیستم اعلام حریق: نصب حسگرها در موتورخانه، چاه آسانسور، راهرو و ورودی موتورخانه و راهروی جلوی درِ طبقات الزامی است؛ حداکثر فاصله‌ی افقی حسگر از مرکز هر بازشو ۱/۵ متر.
- حسگرها از طریق پانل کنترل اعلام حریق به سیستم کنترل آسانسور مرتبط می‌شوند؛ در صورت فعال شدن، آسانسور نباید در هیچ طبقه‌ای جز طبقه‌ی ورودی یا طبقه‌ی از پیش تعریف‌شده باز شود؛ همه‌ی آسانسورها به طبقه‌ی تعیین‌شده منتقل و قابلیت کنترل دستی (کلید آتش‌نشان) داشته باشند.
بند ۶-۴-۶-۲-۱۵ — پیاده‌کردن مسافران هنگام قطع برق
- هنگام قطع برق باید بتوان به‌طور دستی کابین را به نزدیک‌ترین طبقه رساند؛ دستورالعمل عملکرد باید در موتورخانه نصب باشد.
بند ۹-۵-۲-۲-۱۵ — تهویه‌ی موتورخانه
- دمای موتورخانه حتی در زمان کارکرد باید ۵+ تا ۴۰+ درجه سانتی‌گراد باشد و موتورخانه به‌شکل مناسب تهویه شود (مرتبط با الزام «تهویه‌ی اتاق تأسیسات» در برق اضطراری بند ۶-۱۰-۳ مبحث ۳).
بند ۲۱-۴-۶-۲-۱۵ — تابلوی هشدار کنار دکمه‌ی آسانسور
- در همه‌ی طبقات به‌جز ورودی اصلی، کنار هر دکمه‌ی آسانسور باید تابلوی «در هنگام آتش‌سوزی از آسانسور استفاده نکنید» نصب شود.
۳. مبحث بیست‌ویکم — بند ۴-۷-۲۱ «آسانسورهای اضطراری»
علاوه بر رعایت الزامات سایر ضوابط ، هفت شرط:
- ۱-۴-۷-۲۱: آسانسور وسیله‌ی فرار افراد در حادثه نیست.
- ۲-۴-۷-۲۱: در شرایط اخطار حمله‌ی هوایی، کابین‌ها باید در طبقات از پیش تعیین‌شده متوقف و توسط افراد آتش‌نشان استفاده شوند؛ ارتباط آسانسور با سامانه‌ی اعلام حریق و اتاق مدیریت بحران برای خارج‌کردن از سرویس در مواقع ضروری.
- ۳-۴-۷-۲۱: پس از آسیب احتمالی ساختمان، مأموران آتش‌نشانی ممکن است آسانسور را برای عملیات آتش‌نشانی و نجات انتخاب کنند؛ باید آسانسورهایی با قابلیت مقاومت در برابر حریق و ملاحظات ضد دود مطابق طراحی ساختمان تعبیه شود.
- ۴-۴-۷-۲۱: برق آسانسورهای امدادی (اضطراری) باید از طریق مولد برق اضطراری نیز قابل تأمین باشد.
- ۵-۴-۷-۲۱: چاه آسانسور باید درزبندی‌شده و دارای فشار مثبت هوا باشد تا دود و گرد و غبار نفوذ نکند.
- ۶-۴-۷-۲۱: در ساختمان‌هایی که طبقات زیرین دارای فضای امن است، اجرای چاهک و چاه آسانسور در مجاورت این فضاها مجاز نیست.
- ۷-۴-۷-۲۱: تابلوی کنترل باید باتری داخلی برای پیاده‌کردن مسافران در نزدیک‌ترین طبقه پس از قطع برق داشته باشد.
۴. مبحث سیزدهم — طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها
بند ۶-۲-۶-۵-۱۳ — کابل‌های آسانسور دسترسی آتش‌نشان
- تمام کابل‌های تغذیه‌ی برق، کنترل، روشنایی و مصارف تأسیسات مکانیکی مربوط به آسانسور دسترسی آتش‌نشان که خارج از چاه و موتورخانه قرار می‌گیرند، باید با ساختاری با حداقل ۹۰ دقیقه مقاومت آتش محافظت شوند یا خود حداقل ۹۰ دقیقه مقاومت داشته باشند.
- تبصره: تمام ارتفاع چاه آسانسور دسترسی آتش‌نشان در زمان عملیات امداد و نجات، حداقل ۱۱ لوکس روشنایی.
۵. مبحث اول — تعاریف
بند ۲۰۶-۲-۱ — «کلید آتش‌نشان (آسانسور)»
- «کلیدی است که در مواقع ضروری از جمله تخلیه‌ی افراد مسن، معلول و غیره توسط آتش‌نشان فعال شده و کنترل آسانسور فقط توسط آن (راهبر داخل کابین) صورت می‌گیرد.»
جدول خلاصه‌ی اعداد کلیدی ضوابط آسانسور آتش نشان
| الزام | مقدار | منبع |
|---|---|---|
| آستانه‌ی الزام | ارتفاع > ۴۰ متر از تراز متوسط زمین → حداقل ۲ آسانسور | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ |
| مقاومت لابی / درب لابی | حداقل ۱ ساعت /حداقل ۴۵ دقیقه | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ (بند ۳) |
| مساحت / عرض لابی | حداقل ۱۴ مترمربع / حداقل ۲/۴۵ متر | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ (بند ۳) |
| ظرفیت | حداقل ۱۳ نفر (۱۰۰۰ کیلوگرم) + حداقل یکی برانکاردبر | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ (بند ۴) |
| ابعاد کابین برانکاردبر | ۲۱۰۰×۱۱۰۰ میلی‌متر، بازشو حداقل ۹۰۰ میلی‌متر | مبحث ۱۵، ۱-۲-۱۰-۱-۲-۱۵ |
| محافظت کابل‌های خارج از شفت | حداقل۹۰ دقیقه | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ (بند ۶) و مبحث ۱۳، ۶-۲-۶-۵-۱۳ |
| روشنایی شفت در عملیات | حداقل ۱۱ لوکس | مبحث ۳، ۶-۱۰-۳ (بند ۸) و مبحث ۱۳، تبصره‌ی ۶-۲-۶-۵-۱۳ |
| فشار مثبت شفت (به‌جای لابی) | ۲۵ تا ۶۷ پاسکال؛ فن حداقل ۰/۴۸ m³/s | مبحث ۳، ۶-۹-۳ |
| مقاومت دوربند شفت | حداقل ۲ ساعت (۴ طبقه و بیشتر) / و در کمتر از ۴ طبقه حداقل ۱ ساعت | مبحث ۳، ۴-۶-۸-۳ |
یکی از محصولاتی که شرکت کیوان فراز تولید میکند کابین آتش نشان است . از طریق بخش تماس با ما می توانید با ما در تماس باشید.
بدون دیدگاه