قصد داریم در این مقاله به این سوال پاسخ دهیم که علت بسته نشدن درب ریلی اسانسور چیست. درب آسانسور یکی از پرتحرک‌ترین و حیاتی‌ترین قطعات در سیستم آسانسور است. طبق آمارهای فنی و گزارش‌های سرویس و نگهداری، بیش از ۷۰ درصد از خرابی‌ها و توقف‌های آسانسور مستقیماً به عملکرد نادرست درب‌های طبقه یا درب کابین مربوط میشود. سیستم درب آسانسور علاوه بر ایجاد امنیت فیزیکی، از طریق «سری استپ» (مدار ایمنی) با تابلو فرمان در ارتباط است و کوچک‌ترین اختلال مکانیکی یا الکترونیکی در آن، کل عملکرد آسانسور را متوقف می‌کند.
در این مقاله ، به بررسی دقیق علل فنی خرابی‌های رایج درب‌های ریلی و اتوماتیک، دلایل حرکت نکردن کابین پس از بسته شدن درب و نحوه تنظیم سرعت آن می‌پردازیم.
علت بسته نشدن درب ریلی اسانسور
درب‌های ریلی آسانسور (که شامل درب‌های تمام اتوماتیک تلسکوپی، سانترال و یا درب‌های نیمه‌اتوماتیک دارای درب کابین اتوماتیک هستند) مکانیزم حرکتی پیچیده‌ای دارند. زمانی که این درب‌ها در حالت باز می‌مانند و فرمان بسته شدن را اجرا نمی‌کنند، باید بخش‌های زیر را به ترتیب بررسی کرد:
۱. وجود مانع فیزیکی در شیار کف‌در (Sill)
رایج‌ترین دلیل در درب‌های ریلی، گیر کردن اجسام خارجی مانند سنگ‌ریزه، زباله، پیچ یا گرد و غبار انباشته‌شده در شیار آلومینیومی زیر درب (سیل) است. کفشک‌های زیر لته درب در این شیار حرکت می‌کنند و کوچک‌ترین مانعی باعث قفل شدن مکانیکی مسیر و برگشت درب میشود.
۲. خرابی یا کثیفی سنسور چشمی (فتوسل / پرده نوری)
در درب‌های ریلی، یک سنسور خطی یا نقطه‌ای (پرده نوری) در دو طرف چارچوب درب کابین نصب میشود.
- کثیفی لنزها: نشستن گرد و غبار یا لکه روی چشمی باعث میشود فرستنده و گیرنده نتوانند ارتباط برقرار کنند و تابلو فرمان تصور کند مانعی بین درب قرار دارد.
- قطعی سیم‌کشی فتوسل: به دلیل باز و بسته شدن مداوم درب، کابل متحرک چشمی ممکن است دچار قطعی از داخل (فرسودگی سیم) شود و فرمان «مانع» را به صورت دائمی ارسال کند.
۳. خرابی قرقره‌ها، تسمه و مکانیزم سردرب
در بالای درب ریلی (بخش اپراتور)، لته‌ها توسط قرقره‌ها بر روی یک ریل فولادی حرکت می‌کنند:
- فرسودگی قرقره‌ها: شکستن بلبرینگ قرقره‌ها یا صاف شدن روکش پلی‌اورتان آن‌ها باعث گیر کردن درب در میانه راه میشود.
- شل شدن یا پارگی تسمه تایم: موتور سردرب نیرو را از طریق تسمه دندانه‌دار به لته‌ها منتقل می‌کند. شل بودن تسمه باعث هرزگردی موتور و بسته نشدن درب میشود.
۴. خارج شدن لته‌ها از ریل یا شکستن کفشک‌ها
ضربات شدید به درب (مثلاً برخورد اسباب و اثاثیه در زمان باربری) باعث کج شدن لته‌ها، شکستن کفشک‌های پلاستیکی زیر درب و خارج شدن آن از تراز افقی (شاقول نبودن) میشود. در این حالت، لته‌ها به یکدیگر یا به چهارچوب گیر می‌کنند.
۵. نقص در برد و موتور سردرب (اپراتور درب کابین)
در سیستم‌های جدید، موتور درب کابین توسط یک درایو کوچک (برد سردرب) کنترل میشود. سوختن فیوز برد سردرب، خرابی انکودر موتور درب و یا قطع شدن فرمان بستن (Close Signal) از سمت تابلو فرمان اصلی به برد سردرب، مانع از بسته شدن درب ریلی خواهد شد.
درب آسانسور بسته میشود ولی حرکت نمیکند
یکی از کلافه‌کننده‌ترین مشکلات برای ساکنین ساختمان زمانی است که وارد کابین می‌شوند، دکمه طبقه را می‌زنند، درب به ظاهر کاملاً بسته میشود، اما آسانسور هیچ حرکتی نمیکند (و گاهی شماره طبقه روی شستی چشمک می‌زند یا دکمه‌ها ثبت نمی‌شوند). دلایل فنی این اتفاق عبارتند از:
۱. وصل نشدن کنتاکت قفل درب طبقه
تابلو فرمان آسانسور تا زمانی که از بسته شدن و قفل شدن تمامی درب‌ها مطمئن نشود، اجازه حرکت به موتور را نمی‌دهد.
- در هر درب، دو کنتاکت وجود دارد: کنتاکت بسته شدن درب و کنتاکت قفل (شاخک قفل).
- اگر درب بسته شود اما به دلیل رگلاژ نبودن قفل، شاخک قفل به طور کامل در جای خود ننشیند و پلاتین‌ها به هم نچسبند، مدار ایمنی (سری استپ) باز می‌ماند و آسانسور حرکت نمیکند.
۲. اکسید شدن یا کثیفی پلاتین‌های قفل و کنتاکت درب کابین
پلاتین‌های مسی یا نقره‌ای داخل قفل درب‌ها به مرور زمان و در اثر جرقه‌های ریز یا رطوبت و گرد و غبار، سیاه (اکسید) می‌شوند (اصطلاحاً خال می‌زنند). در این وضعیت، درب کاملاً بسته و قفل شده است، اما جریان برق از پلاتین کثیف عبور نمیکند و تابلو فرمان متوجه بسته شدن درب نمی‌شود.
۳. تنظیم نبودن کمان درب بازکن (مگنت یا موتور کمان)
در آسانسورهایی که درب طبقه نیمه‌اتوماتیک دارند، قطعه‌ای به نام «کمان درب بازکن» روی کابین نصب است که هنگام ایستادن در طبقه، قفل درب را آزاد می‌کند و هنگام حرکت، جمع میشود تا قفل درب بسته شود. اگر فنر، سیم‌بکسل یا موتور کمان خراب شود و کمان به طور کامل جمع نشود، قفل درب طبقه درگیر نشده و آسانسور حرکت نخواهد کرد.
۴. فعال شدن سنسور اضافه‌بار (Overload)
اگر وزن مسافران یا بار داخل کابین بیش از ظرفیت مجاز آسانسور باشد، سنسور اورلود زیر کابین فعال میشود. در برخی تنظیمات تابلو فرمان، درب بسته میشود اما تا زمان کم شدن وزن کابین، فرمان حرکت صادر نمی‌گردد.
۵. خطای تابلو فرمان یا چسبیدن شستی‌ها
- گیر کردن دکمه Door Open یا شستی احضار طبقه: اگر دکمه احضار در همان طبقه به دلیل خرابی در حالت فشرده گیر کرده باشد، آسانسور پس از بسته شدن درب حرکت نمیکند یا بلافاصله درب را باز می‌کند.
- خطاهای درایو یا تابلو فرمان: قطع شدن یکی از فازهای برق، خطای درایو (اینورتر) یا گرم کردن موتور (ترمیستور) باعث میشود آسانسور در طبقه بماند و با وجود بسته بودن درب، استارت نزند.
محکم بسته شدن درب اسانسور
کوبیده شدن درب آسانسور و ایجاد صدای ناهنجار در ساختمان، علاوه بر سلب آسایش ساکنین، به مرور زمان باعث شکستن شیشه درب، خرابی قفل‌ها و لق شدن چهارچوب در دیوار میشود. این مشکل در دو نوع درب بررسی میشود:
الف) در درب‌های لولایی (نیمه‌اتوماتیک طبقات)
در این درب‌ها، بسته شدن درب توسط قطعه‌ای هیدرولیکی به نام دیکتاتور (آرام‌بند) کنترل میشود. دلایل کوبیده شدن درب لولایی عبارتند از:
- خالی شدن روغن یا خرابی دیکتاتور: دیکتاتور دارای پیستون و روغن هیدرولیک است که در لحظه آخر، سرعت درب را می‌گیرد. اگر کاسه‌نمد دیکتاتور خراب شود و روغن آن نشت کند، درب با تمام قدرت فنر به چهارچوب کوبیده میشود.
- تنظیم نبودن پیچ رگلاژ دیکتاتور: روی بدنه دیکتاتور پیچی برای تنظیم سرعت تخلیه روغن وجود دارد. باز بودن بیش از حد این پیچ باعث بسته شدن سریع و محکم درب میشود.
- سفت بودن بیش از حد فنر درب یا لولاها: در برخی درب‌ها فنر داخل لولا بیش از حد کوک شده است و زور دیکتاتور به قدرت فنر نمی‌رسد.
- هرز شدن یا افتادن قرقره دیکتاتور: اگر بازوی دیکتاتور یا قرقره آن کج شده باشد و با صفحه روی درب درگیر نشود، درب بدون ترمز بسته خواهد شد.
ب) در درب‌های تمام اتوماتیک (ریلی)
اگر درب‌های اتوماتیک کابین یا طبقه به هم کوبیده می‌شوند، علت موارد زیر است:
- بهم خوردن تنظیمات سرعت و ترمز در برد سردرب: درب اتوماتیک باید در انتهای مسیر از «سرعت تند» به «سرعت کند (خزش)» تغییر وضعیت دهد. اگر پارامترهای درایو سردرب بهم خورده باشد، درب با سرعت زیاد به انتها برخورد می‌کند.
- خرابی سنسورهای حد (میکروسوئیچ یا مگنت Close Limit): در سردرب‌های قدیمی‌تر، میکروسوئیچ‌هایی وظیفه تشخیص نزدیک شدن درب به انتهای مسیر و کاهش سرعت را دارند. خرابی یا جابجایی این سنسورها مانع از ترمز کردن درب میشود.
- خرابی انکودر موتور سردرب: در درب‌های مدرن (موتورهای DC یا Brushless)، انکودر موقعیت دقیق درب را به برد گزارش می‌دهد. خطای انکودر باعث از دست رفتن نقطه ترمز و کوبیده شدن لته‌ها به هم میشود.
- سنگین بودن بیش از حد وزنه تعادل درب طبقه: در درب‌های اتوماتیک، یک وزنه سربی در کنار چهارچوب قرار دارد که در صورت قطع برق، درب طبقه را ببندد. اگر مکانیزم کلاچ درگیر نشود، سقوط آزاد وزنه باعث بسته شدن محکم درب میشود.
علت بسته نشدن درب اسانسور
زمانی که به طور کلی با سوال «علت بسته نشدن درب آسانسور چیست؟» مواجه می‌شویم، باید دیدی جامع به هر دو سیستم (لولایی و اتوماتیک) و ارتباط آن‌ها با تابلو فرمان داشته باشیم:
- ضعیف شدن فنر درب (در درب‌های لولایی): درب‌های لولایی طبقات برای بسته شدن متکی به فنر لولا هستند. به مرور زمان فنر خاصیت ارتجاعی خود را از دست می‌دهد و درب در نیمه راه متوقف شده و به قفل نمی‌رسد.
- سفت بودن بیش از حد دیکتاتور: اگر پیچ تنظیم دیکتاتور بیش از حد سفت شده باشد یا روغن داخل آن به دلیل سرمای شدید هوا (در پارکینگ‌ها یا ساختمان‌های سردسیر) غلیظ شده باشد، دیکتاتور اجازه نمی‌دهد درب تا انتها بسته شود.
- نشست ساختمان و تاب برداشتن چهارچوب: نشست‌های جزئی ساختمان یا رطوبت باعث کج شدن کلاف درب شده و لنگه درب به زمین یا چهارچوب گیر می‌کند.
- فعال ماندن شستی باز نگه داشتن درب (DO) یا شستی احضار: اگر دکمه باز کردن درب در پنل کابین گیر کرده باشد، تابلو فرمان دستور باز ماندن دائمی درب را صادر می‌کند.
- سوختن رله بستن درب در تابلو فرمان: روی برد اصلی تابلو فرمان یا جعبه روی کابین (جعبه رویزیون)، رله‌هایی (معمولاً با نام‌های DC و DO) وظیفه ارسال برق به موتور درب را دارند. خراب شدن رله بستن درب (Door Close Relay) مانع از ارسال فرمان بسته شدن میشود.
- گیر کردن مکانیکی قفل درب: شکستن فنر داخل قفل یا کج شدن زبانه‌های قفل مانع از چفت شدن درب در داخل قفل میشود.
علت باز و بسته شدن درب اسانسور
یکی از مشکلات بسیار رایج در آسانسورهای دارای درب اتوماتیک، پدیده‌ای است که در آن درب آسانسور تا نیمه یا تا انتها بسته میشود، اما قبل از حرکت کابین، مجدداً باز شده و این چرخه چندین بار تکرار میشود. دلایل اصلی این رفت و برگشت عبارتند از:
۱. فعال شدن سیستم تشخیص مانع (تنظیم نبودن فشار یا گشتاور موتور)
درایوهای سردرب مجهز به سیستمی هستند که اگر لته‌های درب در حین بسته شدن به مانعی برخورد کنند و فشار روی موتور بالا برود، فوراً درب را باز می‌کنند تا به مسافر آسیب نرسد.
- اگر ریل‌ها خشک و بدون روغن باشند، یا آشغالی در شیار کف‌در باشد، اصطکاک بالا رفته و برد سردرب این سفتی حرکت را به عنوان «برخورد با مسافر» تشخیص می‌دهد و درب را دوباره باز می‌کند.
۲. عدم تطابق قفل درب طبقه و کلاچ درب کابین
در آسانسورهای تمام اتوماتیک، درب کابین مجهز به یک مکانیزم (شمشیری یا کلاچ) است که درب طبقه را با خود باز و بسته می‌کند. اگر درب کابین بسته شود اما شاخک قفل درب طبقه به دلیل عدم رگلاژ داخل قفل ننشیند، تابلو فرمان پس از چند ثانیه متوجه میشود که مدار ایمنی وصل نشده است؛ بنابراین دستور می‌دهد درب مجدداً باز و بسته شود تا شاید در تلاش بعدی قفل جا برود. (معمولاً پس از ۳ الی ۵ بار تلاش ناموفق، آسانسور به حالت خطا می‌رود).
۳. نوسان یا قطعی لحظه‌ای در کابل فتوسل (چشمی)
همانطور که پیش‌تر اشاره شد، کابل چشمی همراه با لته‌های درب مدام خم و راست میشود. اگر یکی از رشته‌سیم‌های داخل این کابل شکسته باشد، در یک نقطه خاص از خم شدن کابل (مثلاً وقتی درب به اواسط مسیر می‌رسد)، ارتباط قطع شده و سنسور فرمان باز شدن مجدد را صادر می‌کند.
۴. تابش نور مستقیم خورشید یا نورهای محیطی به چشمی
در طبقات همکف یا پارکینگ‌هایی که نور مستقیم خورشید یا پروژکتورهای قوی دقیقاً به لنز گیرنده چشمی (که با اشعه مادون قرمز کار می‌کند) می‌تابد، سنسور دچار خطا شده و به صورت تصادفی فرمان باز شدن درب را صادر می‌کند.
۵. خرابی میکروسوئیچ یا سنسور بسته بودن درب (Close Limit)
اگر سنسوری که به برد سردرب اطلاع می‌دهد «درب به نقطه پایانی رسیده است» خراب شود، برد سردرب تصور می‌کند درب به مانعی خورده و نتوانسته به نقطه پایان برسد، لذا مجدداً درب را باز می‌کند.
تنظیم سرعت درب کابین آسانسور
تنظیم سرعت درب کابین آسانسور بسته به نوع تکنولوژی به کار رفته در سردرب (اپراتور درب)، به سه روش مختلف انجام میشود.
⚠️ هشدار ایمنی بسیار مهم: تنظیمات مربوط به سردرب کابین نیازمند حضور در روی سقف کابین یا دسترسی به بخش‌های برقی و متحرک آسانسور است. قبل از هرگونه اقدام، آسانسور باید روی حالت رویزیون (Inspection) قرار گیرد تا از حرکت ناگهانی کابین جلوگیری شود. انجام این کار بدون دانش فنی می‌تواند منجر به حوادث شدید جانی یا سوختن برد سردرب شود. این کار باید توسط اشخاص دارای صلاحیت فنی انجام شود.
روش اول: تنظیم سرعت در درب‌های دارای درایو سردرب دیجیتال (موتورهای Brushless و VVVF)
در آسانسورهای امروزی (مانند سردرب‌های برند سلکوم، فرمر، یاران، سماتک و…)، یک برد دیجیتال به همراه نمایشگر سون‌سگمنت یا LCD و چند دکمه در بالای درب کابین قرار دارد.
- فرایند خودآموز (Auto-Learning / Self-Learn):در اغلب این بردها، اگر سرعت درب بهم ریخته باشد، ابتدا باید عرض درب به برد معرفی شود. با فشردن دکمه
LearnیاSetروی برد سردرب، درب یک بار با سرعت کند کاملاً باز و بسته میشود تا برد تعداد پالس‌های انکودر و عرض دقیق درب را محاسبه و نقاط ترمز را به صورت خودکار تنظیم کند. - تنظیم دستی پارامترها:با ورود به منوی برد سردرب، پارامترهای زیر قابل تغییر هستند:
- Close Speed (سرعت بسته شدن): سرعت حرکت در میانه مسیر بستن درب را تعیین می‌کند.
- Open Speed (سرعت باز شدن): سرعت باز شدن درب را تنظیم می‌کند.
- Creep / Slow Speed (سرعت خزش انتهایی): سرعت درب در چند سانتی‌متر پایانی برای جلوگیری از کوبیده شدن لته‌ها.
- Deceleration Ramp (شیب کاهش سرعت): تعیین می‌کند درب از چه فاصله‌ای قبل از بسته شدن کامل، شروع به ترمز کردن کند.
روش دوم: تنظیم سرعت در سردرب‌های دارای برد آنالوگ (موتورهای DC قدیمی)
در سردرب‌هایی که موتور آرمیچری (DC) و برد آنالوگ دارند، خبری از نمایشگر دیجیتال نیست و تنظیمات توسط پتانسیومترها (ولوم‌های پیچی) روی برد انجام میشود:
- کاور برد سردرب را باز کنید. روی برد چندین پتانسیومتر کوچک وجود دارد که کنار هر کدام نام آن نوشته شده است.
- با استفاده از یک پیچ‌گوشتی دوپهن ظریف (فازمتر ساعت‌سازی)، پتانسیومترها را تنظیم کنید:
- پتانسیومتر سریع بستن (Fast Close): چرخاندن در جهت عقربه‌های ساعت معمولاً سرعت بستن را زیاد و خلاف جهت آن، سرعت را کم می‌کند.
- پتانسیومتر کند بستن (Slow Close): سرعت لحظه آخر بسته شدن درب را تنظیم می‌کند تا درب آرام چفت شود.
- پتانسیومتر گشتاور/فشار (Torque / Force): قدرت موتور را تنظیم می‌کند (اگر خیلی کم باشد درب وسط راه می‌ایستد، اگر خیلی زیاد باشد در صورت برخورد با مسافر، دیر برمی‌گردد).
- نکته: در این مدل‌ها، محل قرارگیری میکروسوئیچ‌ها یا سنسورهای مغناطیسی روی ریل سردرب نیز بسیار مهم است. جابجا کردن فیزیکی میکروسوئیچِ دور کند (چند سانتی‌متر به چپ یا راست)، زمان شروع ترمز درب را تغییر می‌دهد.
روش سوم: تنظیم سرعت در سردرب‌های مکانیکی و مقاومت‌دار (سه فاز قدیمی)
در سیستم‌های بسیار قدیمی که موتور سردرب سه فاز است:
- تغییر جای تسمه روی فولی (پولی) موتور: فولی سر موتور دارای دو یا سه شیار با قطرهای مختلف است. انداختن تسمه روی شیار کوچک‌تر سرعت درب را کم و قدرت را زیاد می‌کند؛ انداختن روی شیار بزرگ‌تر سرعت را افزایش می‌دهد.
- تنظیم مقاومت‌های سرامیکی: در کنار موتور یا داخل تابلو، مقاومت‌های سرامیکی سبز رنگی وجود دارد که یک بست فلزی روی آن‌ها بسته شده است. با شل کردن پیچ بست و جابجا کردن آن روی بدنه مقاومت، میزان ولتاژ اعمالی به موتور تغییر کرده و سرعت دور کند و تند درب تنظیم میشود.
جدول خلاصه عیب‌یابی سریع درب آسانسور
| مشکل مشاهده شده | محتمل‌ترین علت فنی | اقدام اولیه پیشنهادی |
|---|---|---|
| درب ریلی اصلاً بسته نمی‌شود | کثیفی چشمی (فتوسل) یا گیر کردن سنگ‌ریزه در شیار زیر درب | تمیز کردن لنز چشمی با دستمال خشک و جاروبرقی کشیدن شیار کف‌در |
| درب بسته میشود اما کابین حرکت نمیکند | کثیفی پلاتین قفل درب یا رگلاژ نبودن شاخک قفل (قطع بودن سری استپ) | سمباده نرم کشیدن به پلاتین‌ها و تنظیم قفل و کمان درب بازکن توسط سرویسکار |
| درب لولایی محکم کوبیده میشود | خالی شدن روغن یا خرابی دیکتاتور (آرام‌بند) | تنظیم پیچ بالای دیکتاتور یا تعویض کامل دیکتاتور |
| درب اتوماتیک محکم به هم می‌خورد | بهم ریختن تنظیمات برد سردرب یا خرابی انکودر موتور | گرفتن فرمان Auto-Learn از برد سردرب و بررسی سلامت انکودر |
| درب بسته میشود و فوراً دوباره باز میشود | سفت بودن حرکت ریل‌ها، قطعی سیم چشمی یا جا نرفتن قفل درب طبقه | تمیزکاری ریل بالای سردرب، بررسی کابل متحرک چشمی و رگلاژ قفل |
بدون دیدگاه